1. Απόστολος Παύλος

 1. Απόστολος Παύλος

Από άποψη αγιολογική ο Απόστολος Παύλος σχετίζεται με την Εύβοια, διότι πέρασε από τον Πορθμό του Ευρίπου κατά την Β΄ αποστολική του περιοδεία διαπλέοντας το Βόρειο και Νότιο Ευβοϊκό κόλπο. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος καθιερώθηκε από το 1965 από τον Μητροπολίτη Χαλκίδος Γρηγόριο (Πλειαθό), η τέλεση Πανηγυρικού Εσπερινού κατά την εορτή των αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στον προαύλιο χώρο του Ιερού Ναού Ευαγγελιστρίας Κανήθου Χαλκίδος. Η μνήμη του Αποστόλου, τιμάται στις 29 Ιουνίου.

2. Άγιος Μεθόδιος Ολύμπου

Έζησε τον 3^ο -4^ο αιώνα και μαρτύρησε το έτος 311 μ.Χ. στη Χαλκίδα. Είναι σπουδαίος εκκλησιαστικός συγγραφέας και η μνήμη του τιμάται στις 20 Ιουνίου.

3. Άγιος Ρηγίνος ο Λεβαδεύς

Καταγόταν από τη Λιβαδειά Βοιωτίας  και έζησε κατά τον 4ο αιώνα. Έγινε Επίσκοπός της νήσου Σκοπέλου, η οποία εκκλησιαστικά υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Χαλκίδος. Έλαβε μέρος στη Σύνοδο της Σαρδικής, ίσως και στην Α΄ Οικουμενική. Σφράγισε το βίο του μαρτυρικώς, αφού η τιμία κεφαλή του απετμήθη από τον ηγεμόνα της Ελλάδος. Η μνήμη του εορτάζεται πανηγυρικά στη Σκόπελο, την 25 Φεβρουαρίου.4. Όσιος Νίκων ο «Μετανοείτε»

Γεννήθηκε σ' ένα χωριό του Πόντου μεταξύ των ετών 920-925. Αφού εκάρη μοναχός πήγε σε πολλά μέρη και κήρυττετο λόγο του Θεού. Άρχιζε πάντα με την προσφιλή του λέξη «Μετανοείτε», η οποία συνδέθηκε για πάντα με το όνομά του. Στην Εύβοια ασχολήθηκε, όπως έπραττε παντού, με το κήρυγμα. Έλαβε αφορμή από το φαινόμενο της παλίρροιας και μίλησε «Περί της ρευστότητας και μεταβλητότητας του εγκοσμίου βίου και περί των ασταθών τρόπων των ακαταστάτων ανθρώπων». Τόπος από όπου εκήρυττε ήταν το υψηλό φρούριο του Ευρίπου (Χαλκίδος). Θαυματούργησε σώζοντας ένα παιδί που έπεσε από ψηλά από το φρούριο. Όλοι νόμιζαν ότι σκοτώθηκε. Όταν συνήλθε το παιδί είπε: Δεν σκοτώθηκα γιατί με κράτησε αυτός ο μοναχός που λέει «Μετανοείτε». Επίσης θεράπευσε μία δαιμονόπληκτη γυναίκα για τη θεραπεία της οποίας προσευχήθηκε δημόσια με τη συμμετοχή του λαού. Η μνήμη του τιμάται στις 27 Νοεμβρίου.

5. Όσιος Χριστόδουλος της Πάτμου

 Γεννήθηκε στη Νίκαια της Βιθυνίας στις αρχές της 11ης εκατονταετηρίδας. Έγινε μοναχός. Πήγε προσκυνητής στους Αγίους Τόπους και μετά στην Κωνσταντινούπολη, όπου ζήτησε την άδεια του αυτοκράτορα να ιδρύσει μονή στην Πάτμο επ’ ονόματι του αγίου Ιωάννου του Θεολόγου. Η άδεια του εδόθη. Αλλά λίγο πριν τελειώσει η ανέγερση, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το έργο λόγω των επιδρομών των Τούρκων. Από την Πάτμο πήγε στην Εύβοια το 1092. Ασκήτευσε μέσα σε σπήλαιο στην άκρη της κωμόπολης της Λίμνης, όπου και εκοιμήθη με οσιακό τρόπο. Μετά την ανακομιδή του ιερού λειψάνου του, μετεφέρθη στην Πάτμο, σύμφωνα με δική του επιθυμία, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα. Η μνήμη του εορτάζεται στις 16 Μαρτίου, η δε ανακομιδή του ιερού λειψάνου του την 21^η Οκτωβρίου.

6. Όσιος Νικόλαος ο Σικελιώτης

Γεννήθηκε στη νήσο Σικελία, από την οποία πήρε και το όνομά του. Είναι άγνωστος ο χρόνος γεννήσεως και θανάτου του. Αγαπούσε τη μοναχική ζωή και οδηγήθηκε από την Πρόνοια του Θεού στη νήσο Εύβοια στο όρος Νεότακος (σήμερα λέγεται Σκοτεινή). Το μέρος που του υπεδείχθη δεν είχε νερό. Χτύπησε μία πέτρα και ανέβλυσε νερό. Έκανε και άλλα θαύματα. Όταν συνελήφθη από Αγαρηνούς και μεταφερόταν με πλοίο μαζί με πολλούς άλλους χριστιανούς υπήρχε κινδύνεψαν από τρικυμία και δίψα γιατί δεν πόσιμο νερό. Ο όσιος κατέπαυσε την τρικυμία και μετέβαλε τα αλμυρά νερά σε γλυκά για να πιουν οι επιβαίνοντες του πλοίου. Εξεπλάγησαν οι Αγαρηνοί από τα θαυμαστά γεγονότα και τον επανέφεραν στο μοναστήρι του και απελευθέρωσαν τους αιχμαλώτους. Αναπαύθηκε την 23 Αυγούστου, οπότε και εορτάζεται η μνήμη του.

7. Όσιος Γρηγόριος ο εν Στρογγυλή των Λιχάδων

Έζησε κατά τον 11ο αι. μ.Χ. και ήταν ασκητής στο νησάκι Στρογγυλή, το οποίο ανήκει στο συγκρότημα των Λιχαδονήσων στο Βορειοδυτικό άκρο της Ευβοίας.

8. Όσιος Θεοφύλακτος Βουλγαρίας ο Χαλκιδεύς,

Σημαντικός  εκκλησιαστικός συγγραφέας, που ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με την ερμηνεία της Αγίας Γραφής. Γεννήθηκε στη Χαλκίδα και ανεδείχθη Αρχιεπίσκοπος Αχρίδος και Βουλγαρίας. Έζησε κατά τον 11ο αι. μ.Χ. και η μνήμη του τιμάται την 31 Δεκεμβρίου.

9. Όσιος Ευθύμιος ο ασκητής και

10. Όσιος Δανιήλ ο «Στυλίτης»

Οι ανωτέρω δύο Όσιοι, έζησαν κατά το 12ο αιώνα. Είναι άγνωστα τα έτη και ο τόπος γέννησής τους αλλά και κοίμησής τους. Ο μεν Ευθύμιος «διέλαμψε εν ασκήσει» σε μία πόλη της Ευβοίας, ο δε Δανιήλ ως Στυλίτης «εν τη νήσωω Ευβοίας». Εικάζεται ότι ασκήθηκε στην Ιερά Μονή Οσίου Ιωάννου του Καλυβίτου στα Ψαχνά Ευβοίας. Στο Συνοδικό αναφέρεται ότι ο μοναχός και ασκητής Δανιήλ, πέρασε τον οσιακό βίο του επί στύλου ή κίονος. Η αναγραφή και ο μακαρισμός του οσίου Ευθυμίου στο ως άνω «Συνοδικό» έχει ως εξής: «Ευθυμίου του οσιωτάτου μοναχού και ασκητού του λάμψαντος εν πόλει της Eυβoίας, αιωνία ή μνήμη». Ο όσιος Ευθύμιος ο εν Ευβοία είναι άγνωστος στους Συναξαριστές και τα Μηνιαία. Η αναγραφή και ο μακαρισμός του οσίου Δανιήλ στο «Συνοδικό», αναφέρει «Δανιήλ του οσιωτάτου μοναχού και ασκητoύ του στυλίτου του εν Ευβοία πόλει μονή του Καλυβίτου ασκήσαντος, αιωνία ή μνήμη».11. Άγιος Άνθιμος Αθηνών και Ευρίπου και Πρόεδρος Κρήτης ο Ομολογητής   

Ήταν Κρητικός στην καταγωγή. Κατά την περίοδο της Λατινοκρατίας της Ευβοίας και συγκεκριμένα κατά τα έτη 1339-1366, ως Ιεράρχης της μητροπόλεως Ευβοίας (Χαλκίδος) διετέλεσε ο Μητροπολίτης Αθηνών και Ευρίπου Άνθιμος. Στο «Συνοδικό» της εν Κρήτη Επισκοπής Σουαρέτ (Ρεθύμνης) μακαρίζεται ως εξής: Aνθίμoυ μητροπολίτου Αθηνών και Eυρίπoυ και προέδρου Κρήτης του ομολογητού, αιωνία η μνήμη». Εκοιμήθη κατά το έτος 1371 μ.Χ.

12. Όσιος Γεράσιμος Σιναΐτης ο Ευβοεύς

Καταγόταν από την Εύβοια και διέλαμψε το 14ο αιώνα. 'Ήταν πρώτος μαθητής του οσίου Γρηγορίου του Σιναΐτου, από το βίο του οποίου έγινε και σε εμάς γνωστός. Ήταν και αυτός Σιναΐτης. Θαύμαζε την υπερβολική αρετή του Γρηγορίου και έγινε μαθητής του. Έφθασε σε μεγάλο ύψος ασκητικής θεωρίας και πράξης. Έγινε συνεχιστής του έργου του διδασκάλου του και παράδειγμα των νηπτικών αρετών. Ο συγγραφέας του βίου του οσίου Γρηγορίου, Πατριάρχης Κων/πόλεως Κάλλιστος χαρακτηρίζει τον όσιο Γεράσιμο «Γνησιώτατον μαθητήν του οσίου Γρηγορίου», «αγιον», «μακάριον» και «σεβάσμιον». Η μνήμη του τιμάται στις 7 Δεκεμβρίου.

13. Όσιος Ιωσήφ ο Ευβοεύς

Έγινε γνωστός από τον «βίον καί τήν πολιτείαν του οσιου και θεοφόρου πατρός ημων Γρηγορίου του Σιναΐτου». Στο βίο του οσίου Γρηγορίου πρώτος μαθητής του αναφέρεται ο Γεράσιμος και δεύτερος ο Ιωσήφ, συμπατριώτης και σύντροφος του πρώτου. Κύριο έργο του υπήρξε ο συνεχής και επιτυχής αγώνας κατά των κακοδοξιών των Λατίνων. Δεν είχε επιστημονικές και φιλοσοφικές γνώσεις αλλά με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος κατατρόπωνε τους «σοφούς», αντιπάλους του και έφερε στην ορθόδοξο πίστη πολλούς Λατίνους.

14. Όσιος Σάββας ο νέος ο εν τω Άθω

Με την Εύβοια σχετίζεται γιατί από την Κρήτη ήλθε στην Εύβοια, όπου και παρέμεινε επί διετία. Έζησε στα όρη και στις ερημιές της Εύβοιας, έτρωγε μία φορά την ημέρα βότανα, καρπούς αγρίων δένδρων και νερό. Έμεινε τελείως άγνωστος κατά την παραμονή του σαν ένας από τους κατοίκους της Ευβοίας. Η μνήμη του τελείται, σύμφωνα με την τάξη του Αγίου Όρους, την Β΄ Κυριακή του Ματθαίου (Κυριακή των Αγιορειτών Πατέρων).

15. Τιμόθεος Μητροπολίτης Ευρίπου

Γεννήθηκε το 1510 στον Κάλαμο Αττικής. Χειροτονήθηκε από τον Επίσκοπο Ωρωπού διάκονος και ιερέας. Όταν αναπαύθηκε ο Επίσκοπος Ωρωπού τον διαδέχθηκε. Αργότερα προήχθη σε αρχιεπίσκοπο Ευρίπου, περίπου κατά τα μέσα του 16ου αιώνα. Όταν ήταν Αρχιεπίσκοπος Ευρίπου έγινε από τον σουλτάνο Σελίμ Β' διωγμός κατά των Χριστιανικών ναών, τους οποίους έκαναν τζαμιά. Ο αρχιεπίσκοπος Τιμόθεος ήλεγξε την απόφαση του σουλτάνου και διέτρεξε σοβαρό κίνδυνο. Η παράδοση αναφέρει ότι η σύζυγος του Τούρκου ενημέρωσε για τον κίνδυνο, τον παρότρυνε να φύγει και του χορήγησε μεγάλο χρηματικό ποσό. Ο Τιμόθεος αναγκάστηκε να παραιτηθεί και να πάει στην απέναντι Αττική ακτή, κοντά στη γενέτειρά του. Διώχθηκε και από εκεί και κατέφυγε στο όρος Πεντελικό. Έγινε κτήτορας της Μονής Πεντέλης, όπου και βρίσκεται η Τιμία Κάρα του. Η μνήμη του εορτάζεται την 16η Αυγούστου. 16. Οσιομάρτυς Θεοφάνης

Έζησε αρκετά χρόνια του βίου του στη Χαλκίδα και μαρτύρησε στην Κωνσταντινούπολη το 1588 μ.Χ. Η μνήμη του τιμάται στις 8 Ιουνίου.

17. Όσιος Συμεών ο ανυπόδητος και μονοχίτων

Γεννήθηκε στο Βαθύρεμα της Αγιάς Θεσσαλίας, μεταξύ των ετών 1480 και 1490. Αφού εκάρη μοναχός πήγε στο Άγιο Όρος. Από εκεί πήγε στο Πήλιο και στη θέση Φλαμούριο έκτισε μοναστήρι. Επί τριετία ασκήτευε ανυπόδητος και μονοχίτων σε όλες τις εποχές του έτους. Αφού τακτοποίησε τα της μονής του, ανέλαβε ιεραποστολικό έργο και γύριζε τον κόσμο. Ήλθε και στην Εύριπο (Χαλκίδα) κηρύττοντας το λόγο του Θεού. Οι λόγοι του στη Χαλκίδα είχαν μεγάλη απήχηση. Το παζάρι που γινόταν την Κυριακή πρωί κατάφερε να μεταφερθεί σε άλλη μέρα. Τόσο παρακολουθούσαν και πολλοί Τούρκοι και ήταν τόσο  πειστικός ώστε να ζητούν και αυτοί να γίνουν Χριστιανοί. Οι Άρχοντες τότε ζήλεψαν, τον συνέλαβαν, τον αλυσόδεσαν και ετοίμαζαν ξύλα να τον καύσουν. Μεσολάβησε υπέρ του Οσίου η μητέρα του Τούρκου Κεχαγιά. Ο Όσιος εκλήθη σε απολογία. Και εκεί ήταν τόσο πειστικός που τον απελευθέρωσαν. Επέστρεψε στη Μονή Φλαμουρίου, όπου τον ακολούθησαν πολλοί Ευβοείς που έγιναν μοναχοί. Εκοιμήθη στις 19 Απριλίου 1594, ημέρα κατά την οποία τιμάται και η μνήμη του.

18. Όσιος Δαβίδ ο εν Ευβοία

Γεννήθηκε στα τέλη του 15^ου  αιώνα στην Γαρδινίτσα Λοκρίδος. Από μικρή ηλικία ονομαζόταν «Γέρων» για τη μεγάλη του φρόνηση. Διερχόμενος από τόπον εις τόπον έφθασε και στην Εύβοια. Εκεί βρήκε κατάλληλο μέρος για τους ασκητικούς του αγώνες στο όρος Ξηρό κοντά στο χωριό Ροβιές, πλησίον της Λίμνης Ευβοίας. Εκεί έκτισε μονή στα μέσα της 16^ης εκατονταετηρίδας. Η μονή ακμάζει μέχρι σήμερα στο όνομα του Οσίου Δαυΐδ του Γέροντος. Από τη Μονή έφευγε, δίδασκε τον κόσμο, θαυματουργούσε και πάλι επέστρεφε. Προείδε το θάνατό του, έδωσε συμβουλές στους μοναχούς και αναπαύθηκε εν Κυρίω την 1η Νοεμβρίου, οπότε και τελείται η μνήμη του. Στη Ιερά Μονή του φυλάσσονται τα ιερά του λείψανα.

19. Οσιομάρτυς Γεράσιμος ο Μεγαλοχωρίτης

Σχετίστηκε με την Εύβοια, περνώντας από αυτήν προ της αμετάκλητης απόφασής του να ομολογήσει μέχρι μαρτυρίου την πίστη του στο Χριστό, την οποία αρχικά απαρνήθηκε σε παιδική ηλικία και ασπάστηκε τον Ισλαμισμό. Με σουλτανική αποστολή περιόδευσε πολλές χώρες και πόλεις μεταξύ αυτών και την Εύβοια και επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη. Μετανόησε για το αμάρτημά του, δραπέτευσε από την Κωνσταντινούπολη και έζησε επί τριετία με νηστείες, αγρυπνίες, προσευχές και θερμά δάκρυα. Επέστρεψε και τότε συνελήφθη. Επί 15 ημερονύκτια υπεβλήθη σε βασανισμούς και κατόπιν του απέκοψαν την κεφαλή σε ηλικία 25 χρονών, στις 3 Ιουλίου 1812, οπότε και τελείται η μνήμη του. Ασματική ακολουθία συνέγραψε ο Υμνογράφος Μοναχός μακαριστός Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης.

20. Όσιος Ιωάννης ο Ρώσος

Γεννήθηκε σε χωριό της Μ. Ρωσίας πιθανόν το έτος 1690. Κατά το Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1711 ήταν στρατιώτης και πιάστηκε αιχμάλωτος. Πουλήθηκε σε Οθωμανό αξιωματικό που τον έφερε κοντά στην γενέτειρά του, στο Προκόπι της Μικράς Ασίας. Εκεί Πιεζόταν να αλλάξει την πίστη του. «Σου παραδίδω το κεφάλι μου έλεγε. Όχι την πίστη μου!» Κρυφά πήγαινε στην εκκλησία προσευχόταν και κοινωνούσε. Προείδε το τέλος του και ζήτησε να κοινωνήσει. Ο ιερέας του έστειλε την κοινωνία μέσα σε μήλο. Παρέδωσε την αγία ψυχή του στις 27 Μαΐου 1730. Όταν έγινε η ανακομιδή το ιερό του λείψανο ευρέθη ακέραιο και αδιάφθορο. Αυτό κατέπληξε τους πάντες. Το 1924, με την ανταλλαγή των πληθυσμών οι Προκοπιείς έφεραν το άγιο Λείψανό του στο Προκόπιο Ευβοίας, όπου κτίσθηκε προσφυγικός συνοικισμός. Στην αρχή το άγιο Λείψανο τοποθετήθηκε στον Ιερό Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Αργότερα κτίσθηκε ναός στο όνομα του Οσίου  Ιωάννου του Ρώσου και μεταφέρθηκε εκεί το λείψανό του. Ο Ιερός Ναός αυτός, με το άγιο Λείψανο αποτελεί κέντρο προσκυνήματος. Ο Όσιος Ιωάννης με τη χάρη του θεού θαυματουργεί. Η μνήμη του εορτάζεται 27^η Μαΐου.

21. Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός

Ιερομόναχος, προερχόμενος από την Ιερά Μονή Φιλοθέου του Αγίου Όρους, ο οποίος κήρυξε το λόγο στους τουρκοκρατούμενους Έλληνες. Υπήρξε εθνομάρτυς και διδάσκαλος του Γένους και κήρυξε το λόγο του Θεού και στη Σκόπέλο των Βορείων Σποράδων. Η μνήμη του τιμάται στις 24 Αυγούστου.22. Όσιος Ιερόθεος ο εκ Καλαμών

Καταγόταν από τον Κάλαμο Πελοποννήσου. Γεννήθηκε το έτος 1686. Έγινε μοναχός στην Ιερά Μονή Ιβήρων Αγίου Όρους, αλλά η αγάπη τον έκανε να ακούσει τις παρακλήσεις των Σκοπελιτών και να φύγει μαζί με άλλους μοναχούς, να πάει στη Σκόπελο και να μείνει εκεί οκτώ χρόνια. Δίδασκε στο σχολείο, κήρυττε στην εκκλησία, εξομολογούσε τους πιστούς, μελετούσε τις θείες γραφές και προσευχόταν. Μετά, θέλοντας να ησυχάσει και να ζήσει εντονότερα την ασκητική ζωή και αφιέρωση στο Θεό, πήγε στο ερημονήσι Γιούρα, μαζί με το μαθητή του Μελέτιο. Ασθένησε για λίγες ημέρες και άφησε την πρόσκαιρη ζωή στις 13 Σεπτεμβρίου 1745. Η τίμια κάρα του βρίσκεται στην ιερή μονή Ιβήρων.Η μνήμη του τελείται στις 13 Σεπτεμβρίου.

23. Όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης

Καταγόταν από τη Νάξο. Νεαρός, μόνασε στο Άγιο ¨Ορος. Ήταν πολυγραφότατος συγγραφέας, κύριος εκπρόσωπος του αναγεννητικού κινήματος των «Κολλυβάδων» Πατέρων. Έγραψε πολλά θεόπνευστα και ψυχωφελή βιβλία. Επί ένα διάστημα μόνασε στη νήσο Σκυροπούλα παρά την Εύβοια. Επέτρεψε στο Άγιο Όρος, όπου και εκοιμήθη στις Καρυές την 14^η Ιουλίου, οπότε τελείται και η μνήμη του. Η τίμια κάρα του βρίσκεται στις Καρυές του Αγίου Όρους.

24. Όσιος Νήφων, ο νέος Κοινοβιάρχης

Πρόσωπο σημαντικό, εκφραστής και φορέας του Κολλυβαδικού αναγεννητικού κινήματος του 18^ου αι. μ.Χ. Μοναχός στο Άγιο Όρος αρχικά, μετά το ξέσπασμα της έριδας των κολλύβων στο Άγιο Όρος έφυγε και ίδρυσε την ιστορική Ιερά Μονή Ευαγγελιστρίας Σκιάθου. Εκοιμήθη το 1809 και η μνήμη του τιμάται στις 28 Δεκεμβρίου.

25. Άγιος Νεκτάριος ο Πενταπόλεως

Γεννήθηκε στη Σηλυβρία Θράκης το έτος 1846. Έγινε επίσκοπος της Πενταπόλεως Αιγύπτου. Στην Εύβοια εκήρυξε το λόγο του Ευαγγελίου επί τρία σχεδόν έτη. Από τις 15 Φεβρουαρίου 1891 έως τις 19 Αυγούστου 1893, ως Ιεροκήρυξ της νήσου, αφού είχε εκδιωχθεί άδικα από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας. Περιερχόταν τις πόλεις και τα χωριά της εκτεταμένης νήσου Ευβοίας και έπειθε με το κήρυγμά του τους πιστούς. Αγαπήθηκε πολύ από τον Ευβοϊκό λαό ο οποίος λυπήθηκε για τη μετάθεσή του. Ίδρυσε στην Αίγινα την Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος που τώρα φέρει το όνομά του. Εκοιμήθη στις 9 Νοεμβρίου 1920. Στην Ιερά Μονή του σώζονται τα θεία λείψανά του, που πνέουν ευωδία και θαυματουργούν. Διακηρύχθηκε επισήμως η Αγιότητά του στις 20 Απριλίου 1961 με σχετική πράξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Εορτάζεται δύο φορές το χρόνο. Στις 9 Νοεμβρίου και στις 3 Σεπτεμβρίου ημέρα ανακομιδής των σεπτών του λειψάνων.

26. Όσιος Νεόφυτος

Υπήρξε μοναχός της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου του Αγίου Όρους και προσμονάριος αυτής, σε παλαιό Μετόχιό της στην Λίμνη Ευβοίας. Η μνήμη του τιμάται στις 21 Ιανουαρίου.

Πνευματικές Δοκιμασίες - Θεοεγκατάλειψη Αρχιμανδρίτου Σωφρονίου (Σαχάρωφ) Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΘΕΟΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ (σελ 259, αποσπάσματα) Η οδός του χριστιανού σε γενικές γραμμές είναι τέτοιας λογής. Στην αρχή ο άνθρωπος προσελκύεται από το Θεό με τη δωρεά της χάρης, κι όταν έχει πια προσελκυσθεί, τότε αρχίζει μακρά περίοδος δοκιμασίας. Δοκιμάζεται η ελευθερία του ανθρώπου και η εμπιστοσύνη του στο Θεό, και δοκιμάζεται «σκληρά». Στην αρχή οι αιτήσεις προς το Θεό, μικρές και μεγάλες, ακόμη και οι παρακλήσεις πού μόλις εκφράζονται, εκπληρώνονται συνήθως με γρήγορο και θαυμαστό τρόπο από το Θεό. Όταν όμως έλθει η περίοδος της δοκιμασίας, τότε όλα αλλάζουν και σαν να κλείνεται ο ουρανός και να γίνεται κουφός σ' όλες τις δεήσεις. Για το θερμό χριστιανό όλα στη ζωή του γίνονται δύσκολα. Η συμπεριφορά των ανθρώπων απέναντι του χειροτερεύει, παύουν να τον εκτιμούν αυτό πού ανέχονται σ' άλλους, σ' αυτόν δεν το συγχωρούν, η εργασία του πληρώνεται, σχεδόν πάντοτε, κάτω από το νόμιμο, το σώμα του εύκολα προσβάλλεται από ασθένειες. Η φύση, οι άνθρωποι, όλα στρέφονται εναντίον του. Παρότι τα φυσικά του χαρίσματα δεν είναι κατώτερα από τα χαρίσματα των άλλων, δεν βρίσκει ευνοϊκές συνθήκες να τα χρησιμοποίηση. Επί πλέον υπομένει πολλές επιθέσεις από τις δαιμονικές δυνάμεις και το αποκορύφωμα είναι η ανυπόφορη θλίψη από τη θεία εγκατάλειψη. Τότε κορυφώνεται το πάθος του, γιατί πλήττεται ο όλος άνθρωπος σ' όλα τα επίπεδα της υπάρξεως του. Ο Θεός εγκαταλείπει τον άνθρωπο;... Είναι δυνατό αυτό;...          Κι εν τούτοις στη θέση του βιώματος της εγγύτητας του Θεού έρχεται στην ψυχή το αίσθημα πώς Εκείνος είναι απείρως, απροσίτως μακριά, πέρα από τους αστρικούς κόσμους κι όλες οι επικλήσεις προς Αυτόν χάνονται αβοήθητες στο αχανές του κοσμικού διαστήματος. H ψυχή εντείνει εσωτερικά την κραυγή της προς Αυτόν, αλλά δεν βλέπει ακόμα ούτε βοήθεια ΟΥΤΕ προσοχή. Όλα τότε γίνονται φορτικά. Όλα κατορθώνονται με δυσανάλογα μεγάλο κόπο. H ζωή γεμίζει από μόχθους κι αναδεύει μέσα στον άνθρωπο το αίσθημα πώς βαραίνει πάνω του η κατάρα και η οργή του Θεού. Όταν όμως περάσουν αυτές οι δοκιμασίες, τότε θα δει πώς η θαυμαστή πρόνοια του Θεού τον φύλαγε προσεκτικά σ' όλες τις πτυχές της ζωής του. Χιλιόχρονη πείρα, πού παραδίνεται από γενιά σε γενιά, λέει πώς, όταν ο Θεός δει την πίστη της ψυχής του αγωνιστή γι' Αυτόν, όπως είδε την πίστη του Ιώβ, τότε τον οδηγεί σε αβύσσους και ύψη πού είναι απρόσιτα σ' άλλους. Όσο πληρέστερη και ισχυρότερη είναι η πίστη και η εμπιστοσύνη του ανθρώπου στο Θεό, τόσο μεγαλύτερο θα είναι και το μέτρο της δοκιμασίας και η πληρότητα της πείρας, πού μπορεί να φτάσει σε μεγάλο βαθμό. Τότε γίνεται ολοφάνερο πώς έφτασε στα όρια, πού δεν μπορεί να ξεπεράσει ο άνθρωπος. Πηγή: http://www.egolpion.com/theoegataleipsi.el.aspx

Η νοερά, καρδιακή, προσευχή!

 

“ Η καρδιά έχει τη δύναμη να ανακαλέσει τον αγύρτη νου..! ”

. Με πολύ μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε στο Αμφιθέατρο της Σχολής Επιστημών, Ανθρώπινης Κίνησης και Ποιότητας Ζωής Ημερίδα με θέμα : «H Νοερά Προσευχή  ως παράγοντας συνολικής βελτίωσης της προσωπικής επαγγελματικής και κοινωνικής ζωής»

Το notospress.gr δημοσιεύει σήμερα, αναλυτικό ρεπορτάζ. Την Ημερίδα διοργάνωσε το  Εργαστήριο  Οργάνωσης και Διοίκησης  Υπηρεσιών και Ποιότητας Ζωής του Τμήματος Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Μονεμβασίας και Σπάρτης.
Η φράση του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Μονεμβασίας και Σπάρτης κκ Ευσταθίου ότι « Στα 12 χρόνια λειτουργίας του Πανεπιστημίου , αυτή ήταν η καλύτερη εκδήλωση!» πιστοποιεί με τον καλύτερο τρόπο την ποιότητα και το υψηλό επίπεδο των εισηγήσεων.

Σκοπός της ημερίδας ήταν η προσέγγιση της έννοιας και της αξίας της νοεράς προσευχής, σε μια προσπάθεια ανάδειξης της σημασίας των πνευματικών αξιών για την αντιμετώπιση αφ’ ενός της σύγχρονης βεβαρυμμένης καθημερινότητάς μας και αφ’ ετέρου  για την διερεύνηση της αλήθειας με τρόπο ήπιο και γαλήνιο.

Οι επιμέρους στόχοι της ημερίδας ήταν η επαρκής ανάλυση της σημασίας της νοεράς προσευχής στην προσπάθεια της κάθαρσης και του φωτισμού της σκέψης στην καθημερινότητα μας, η προβολή της μεθόδου που συντελεί  στην αποτελεσματική άσκηση της νοεράς προσευχής ώστε ο άνθρωπος να προσεγγίσει την τελείωσή του, η ανάδειξη των πλεονεκτημάτων του ανθρώπου που κατακτά την ικανότητα να προσεύχεται νοερά στις διάφορες και διαφορετικές εκφάνσεις της ζωής του και  η συμβολή της νοεράς προσευχής στην διαμόρφωση κοινωνικής κουλτούρας ώστε να επιτυγχάνεται η ανάπτυξη ανθρώπινων σχέσεων που θα στηρίζονται στην κατανόηση και στην αλληλεγγύη.

Στα πλαίσια αυτής της συλλογιστικής επικεντρώθηκαν οι ομιλητές, οι οποίοι πέραν του επιστημονικού τους υπόβαθρου ασχολούνται με την πνευματική αναζήτηση. Συγκεκριμένα:

Ο Αρχιμανδρίτης  Πάμφιλος  Γιαπιτζάκης, νομικός, αναφέρθηκε στην μεγάλη αξία της νοεράς προσευχής δια της οποίας ο άνθρωπος μπορεί να κατακτήσει την αμεσότητα στην επικοινωνία με τον Θεό. Αναφέρθηκε εκτενώς στην σημασία της κάθαρσης και της ηρεμίας, καταστάσεων που επιτρέπουν στον άνθρωπο να ζήσει ενάρετα την ζωή του και να κατακτήσει τις συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορεί να απόλαυση το αγαθό της μονολόγιστης, νοεράς , καρδιακής προσευχής. Χαρακτήρισε την καρδιά του ανθρώπου σαν το κεντρικό εργαστήριο οργάνωσης και διοίκησης των ποιοτικών υπηρεσιών της ζωής μας αναλύοντας πως εμφωλεύουν τα πάντα στην καρδιά , η οποία εξελίσσεται στον μυστικό κώδικα επικοινωνίας με τον Θεό.

Επεσήμανε την δύναμη που έχει η καρδιά να ανακαλέσει τον αγύρτη νου και να επιτύχει την αρμονική επανασύζευξη νου και καρδιάς Ανέδειξε το γεγονός ότι η τραγωδία του αιώνα μας οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η επικοινωνία των ανθρώπων συντελείται έξω και μακριά από την καρδιά παρουσιάζοντας ανάγλυφα την δραματική επιρροή του εξωτερικού περιβάλλοντος, το οποίο απομακρύνει τον άνθρωπο από τον προβληματισμό για την εσωτερική του κατάσταση. Επέμεινε στο γεγονός ότι η συμφιλίωση με την καρδιά απαιτεί ασύγχυτο νου, νηφαλιότητα και ικανότητα συγκέντρωσης που μπορεί να επιτευχθεί σε απόλυτο προσωπικό χώρο και χρόνο, μακριά από τον διεισδυτικό ρύπο αυτού του κόσμου. Εξήγησε πως ο σύγχρονος άνθρωπος που αισθάνεται καταθλιπτικός και αδικημένος, μπορεί να σταθεί όρθιος , να γίνει δοτικός και αισιόδοξος, δυναμικά ελεύθερος μέσα από την αδιαμφισβήτητη ενέργεια της μονολόγιστης προσευχής. Αυτό επιτυγχάνεται επειδή η νοερά προσευχή, αν και εγκληματικά ξεχασμένη από τους περισσότερους, δεν παύει να αποτελεί την μεγαλύτερη πυρηνική πνευματική ισχύ για τον άνθρωπο.

Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ και Διευθυντής της ΜΕΘ του Νοσοκομείου Άγιοι Ανάργυροι, Γεώργιος Μπαλτόπουλος προσέγγισε το θέμα από την πλευρά της συνεισφοράς της προσευχής στην ανάρρωση και στην ίαση των ασθενών και εστίασε στις μη τυπικές θεραπευτικές τακτικές σαν συμπληρωματική, εναλλακτική ιατρική. Μετά από μια σύντομη αναφορά στον ορισμό και στις μορφές της προσευχής συμφώνησε στο γεγονός ότι η αληθινή και γνήσια προσευχή πρέπει να χαρακτηρίζεται από ευσεβή διάθεση και αφοσίωση. Τόνισε την συγγενή σχέση μεταξύ θρησκείας και ψυχολογίας επικαλούμενος μελέτες που πιστοποιούν ότι η προσευχή επηρεάζει θετικά την Νευρομυική & Εγκεφαλική λειτουργία την καρδιαγγειακή λειτουργία, τη νευροενδοκρινική δραστηριότητα, τo νευρομυικό σύστημα και το ανοσοποιητικό σύστημα. Επικαλούμενος στατιστικά δεδομένα έδειξε ότι όχι μόνον οι ασθενείς , αλλά και οι γιατροί προσεύχονται, ενώ παρουσίασε στοιχεία για την αξία της τηλεπροσευχής.

Ο καθηγητής Θάνος Κριεμάδης, Πρόεδρος του Τμήματος  Οργάνωσης και Διαχείρισης Αθλητισμού , παρουσίασε την προσωπική του εμπειρία από την μύησή του στην διαδικασία της νοεράς προσευχής και ανέδειξε μέρη από το βιβλίο  Οι Περιπέτειες ενός Προσκυνητή  προβάλλοντας με ιδιαίτερο τρόπο την δύναμή της νοεράς προσευχής . Ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προετοιμάζεται ο άνθρωπος για να έχει αποτέλεσμα η προσευχή του και μίλησε για την σημασία της καθαρής καρδιάς και της καθαρής σκέψης. Ιδιαίτερα τόνισε ότι  είναι δυνατή η λήψη σωστών και επιτυχημένων αποφάσεων και πρωτοβουλιών από τον άνθρωπο που μπορεί να προσεύχεται νοερά και να γαληνεύει μέσω της προσευχής , διότι μόνον έτσι μπορεί να ξεπερνά τις μικρότητες και τις κακίες και να μετεξελίσσεται σε ανώτερο ον.

Αναφέρθηκε κατ’ αρχήν στην μέθοδο επιτέλεσης της νοεράς προσευχής και ιδιαίτερα στην περίπτωση του αρχάριου ο οποίος απαιτείται να προσεύχεται με αυτοσυγκέντρωση , καθαρή σκέψη και καθαρή καρδιά.
Η μέθοδος συνίσταται στην α. συνεχή επίκληση του ονόματος του Κυρίου με την φράση «Κύριε ελέησον», β. σύνδεση της αναπνοής με την προσευχή ( με την αναπνοή λέμε το Κύριε και με την εκπνοή το ελέησον) και γ. στην παραμονή σε ήσυχο χώρο με τα μάτια κλειστά και ήρεμη αναπνοή.
 Στην συνέχεια ανέδειξε την δύναμη της νοερής προσευχής επικαλούμενος αποσπάσματα  του βιβλίου, όπως: α. προσευχήσου και κάνε ότι θέλεις, β. προσευχήσου και μη φοβάσαι τίποτα, γ. προσευχήσου και σκέψου ότι θέλεις, εστιάζοντας στην δύναμη της θείας χάριτος που πλησιάζει τον προσευχόμενο και επιλύει προβλήματα που δεν μπορεί ο άνθρωπος από μόνος του να αντιμετωπίσει
 Τέλος αναφέρθηκε στην συνεχή αυτοαξιολόγηση των ενεργειών του προσευχόμενου ως βασική προϋπόθεση της καθαρής καρδιάς και της καθαρής προσευχής. Πρόβαλε τις αντιφάσεις μας όταν λέμε ότι αγαπάμε τον Θεό ή τον συνάνθρωπο , εφ’ όσον μια τέτοια αγάπη προϋποθέτει αυταπάρνηση , συνεχή προσανατολισμό της σκέψης μας προς αυτούς που έχουν την ανάγκη μας και  διαρκή επιθυμία να προσφέρουμε στον συνάνθρωπό μας. Τόνισε δε την μεγάλη αντίφαση που χαρακτηρίζει την πεπερασμένη ζωή μας , όταν από την μια πλευρά μιλάμε για πίστη στην αθανασία και από την άλλη λειτουργούμε σαν μόνιμοι κάτοικοι αυτής της ζωής.

Η άσκηση της νοερής προσευχής, σύμφωνα με τον κ Κριεμάδη,  συνδέεται άμεσα με την αύξηση της αυτοσυγκέντρωσης, της δημιουργικότητας, της ψυχικής ισορροπίας και υγείας και της βελτίωσης των ανθρωπίνων σχέσεων. Τα αποτελέσματα αυτά θα μπορούσαν να αντλήσουν οι φοιτητές μας και γενικότερα οι νέοι άνθρωποι από την άσκηση της νοεράς προσευχής για να βελτιώσουν την εν γένει λειτουργία της κοινωνίας μας σήμερα δημιουργώντας μια περισσότερο δίκαιη κοινωνία σε μια Ευρώπη που έχει ανάγκη ανανέωσης.

Την εκδήλωση έκλεισε ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Σπάρτης κκ Ευστάθιος, ο οποίος συνεχάρη τους εισηγητές για το υψηλό επίπεδο των εισηγήσεών τους και το Πανεπιστήμιο για την εξαιρετικά καινοτόμα και χρήσιμη πρωτοβουλία του. Ιδιαίτερα επεσήμανε το γεγονός ότι ενώ κανένας από τους ομιλητές δεν ήταν θεολόγος, ο θεολογικός τους λόγους υπήρξε εξαιρετικός. Αναφερόμενος στην νοερά προσευχή τόνισε τον βιωματικό και προσωπικό της χαρακτήρα, την χαρακτήρισε ως προσωπική υπόθεση και ως προς τον χρόνο και ως προς τον τρόπο και ως προς το περιεχόμενο.  Με τον γνωστό γλαφυρό του τρόπο βοήθησε να γίνει κατανοητό ότι ο άνθρωπος μέσω της προσευχής εξασφαλίζει την σοβαρότητά του, αφού προσεύχεται επειδή συνειδητοποιεί την αδυναμία του .

Η θεικη ευδοκια και η ανθρωπινη αγαπη

«Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα»

«εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου Θεὸς Κύριος, καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν».
Κατά την εορτή των Αγίων Θεοφανείων ψάλλει η εκκλησία αυτόν τον ύμνο, ο οποίος εξυμνεί δυο γεγονότα: την φανέρωση του Τριαδικού Θεού σ΄εμας, και τον ερχομό «ἐν ὀνόματι Κυρίου» του Ανθρώπου-Θεού Ιησού Χριστού.
Την ημέρα των Θεοφανείων αποκαλύφτηκε ο Τριαδικός Θεός στον άνθρωπο, αλλά και ο Άνθρωπος στον Θεό, δηλαδή ο άνθρωπος ο οποίος ευαρέστησε την καρδιά του Θεού. Αυτός είναι ο αγαπητός υιός και άνθρωπος «ἐν ᾧ εὐδόκησε» ο Θεός.
Αποκαλύφτηκε σ΄εμάς επίσης πως πραγματοποιείται η του Θεού ευδοκία, και έγινε φανερή η προτύπωση της εικόνας που οφείλουμε να την έχουμε και να την διατηρούμε για να ευαρεστούμε τον Θεό.
Την ωραιότητη αναφώνηση με την οποία ονομάζει ο Θεός Πατέρας τον ευάρεστο προς αυτόν άνθρωπο ήταν: «ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός». Ο Θεός «ἀγάπη ἐστί», αγαπά όλους χωρίς διάκριση, αλλά ο αγαπητός από τον Πατέρα υιός, είναι ακριβώς εκείνος ο οποίος αγαπά τον Πατέρα. Δηλαδή το χαρακτηριστικό της ανθρώπινης εικόνας που εμφανίστηκε και ευφραίνει την καρδιά του Θεού δεν είναι μόνο η εικόνα του αγαπημένου ανθρώπου που τον δημιούργησε ο Θεός, όσο είναι η εικόνα του ανθρώπου ο οποίος αγαπά τον ουράνιο Πατέρα μέχρι τέλους, μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού.
Κατά καιρούς προσπάθησαν οι άνθρωποι, χριστιανοί ή μη,  να ικανοποιούν τους Θεούς τους, ο καθένας ανάλογα με την πίστη του. Και πρόσφεραν στους θεούς λατρείες και θυσίες με σκοπό να κερδίσουν την ικανοποίησή τους. Έτσι οι πατέρες της Παλιάς Διαθήκης φύλαξαν τις εντολές του Θεού κατά γράμμα, και πρόσφεραν θυσίες και ολοκαυτώματα ως σημάδι συμφιλίωσης με τον Θεό. Οι προφήτες όμως ανάγγελλαν πολλές φορές ότι ο Θεός δεν ευαρεστείται με ολοκαυτώματα, ούτε συμφιλιώνεται με προσφορές, διότι η μετάνοια είναι η αληθινή εκδήλωση συμφιλίωσης, και η θυσία «τῷ Θεῷ» είναι πνεύμα συντετριμμένο και ταπεινωμένο.
Ο Θεός «ἀγάπη ἐστί», και θέλει όλα τα παιδιά Του να είναι πάντοτε «αγαπητά». Η σχέση μας με τον Θεό δεν μπορεί να είναι ούτε από φόβο ούτε για συμφέροντα, αλλά μόνο σχέση αγάπης, γι΄αυτό εκείνο που προσδοκεί και προσμένει από μας είναι η αγάπη.
Οι νηστείες, οι προσευχές, οι αγαθοεργίες, οι ελεημοσύνες, και όλες οι ποικίλες αρετές δεν τις χρειάζεται από μας ο Θεός, αλλά εμείς τις έχουμε ανάγκη, όχι για να τις προσφέρουμε σαν λύτρα ή εξιλέωση, διότι ο Θεός ούτε κριτής είναι ούτε δικαστής. Αλλά είναι Θεός της αγάπης. Όλες οι αρετές είναι αναγκαίες για να πλημμυρίζουν την καρδιά μας με την αγάπη του Θεού και του συνανθρώπου. Οι αρετές είναι τα μέσα που η αξιολόγησή τους βρίσκεται στο κατά πόσο μπορούν να μας μεταβάλλουν από σκληρούς ανθρώπους σε ευσπλαχνικούς, και να μεταστρέφουν την αγάπη μας από ασταθές πράγματα προς το Ένα, που είναι ο Ουράνιος μας Πατέρας.
Νηστεύουμε για να αγαπάμε τον Θεό, προσευχόμαστε και ευεργετούμε για τον ίδιο σκοπό… Όποια αρετή που δεν μας οδηγεί σε περισσότερη αγάπη και σε μεγαλύτερο έρωτα προς το πρόσωπο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και του πλησίον μας δεν είναι τίποτα άλλο παρά μόνο κόποι χωρίς καρπούς.
Ο Θεός είναι αγάπη και προσμένει από μας να τον αγαπούμε, και σ΄αυτό το σημείο εντάσσεται η σωτηρία μας.
Ο Θεός ευδόκησε όταν μπόρεσε να καλεί τον Μονογενή του Υιό «αγαπητό», και περιμένει να μας αποκαλεί με το ίδιο επίθετο. Ο Θεός φανερώθηκε την ημέρα των Θεοφανείων ως φιλάνθρωπος Πατέρας, και οφείλουμε σ΄αυτή την γιορτή να  προσευχόμαστε για να γινόμαστε και εμείς παιδία Του αγαπητά και ευσπλαχνικοί άνθρωποι, τότε μπορεί να καλεί τον καθένα από μας: «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός». Άμεν.

Τί εἶναι τά πάθη; Εἶναι οἱ ψυχικές δυνάμεις πού πῆραν λάθος κατεύθυνση. Γέροντα Παΐσιο:

«Ρώτησαν κάποτε τὸ Γέροντα Παΐσιο:

- Γέροντα, ὅταν ὁ Προφήτης Δαβὶδ ἔλεγε : «Πνεύματι  ἡγεμονικῷ στήριξόν με», τί ζητοῦσε; 

- Ὁ Δαβὶδ ζητοῦσε ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ τοῦ δώση διοικητικὸ χάρισμα, ἐπειδὴ εἶχε νὰ κυβερνήσῃ ἀνθρώπους. Ἀλλὰ καὶ ὁ κάθε ἄνθρωπος χρειάζεται «πνεῦμα ἡγεμονικό», γιατί ἔχει νὰ κυβερνήσῃ τὸν ἑαυτό του, γιὰ νὰ μὴν τὸν κάνουν κουμάντο τὰ πάθη του. 

- Γέροντα, τί εἶναι τὰ πάθη; 

- Ἐγὼ τὰ πάθη τὰ βλέπω σὰν δυνάμεις τῆς ψυχῆς. Ὁ Θεὸς δὲν δίνει ἐλαττώματα ἀλλὰ δυνάμεις. Ὅταν ὅμως δὲν ἀξιοποιοῦμε αὐτὲς τὶς δυνάμεις γιὰ τὸ καλό, ἔρχεται τὸ ταγκαλάκι, τὶς ἐκμεταλλεύεται καὶ γίνονται πάθη, καὶ ὕστερα γκρινιάζουμε καὶ τὰ βάζουμε μὲ τὸν Θεό. Ἐνῶ, ἂν τὶς ἀξιοποιήσουμε στρέφοντάς τες ἐναντίον τοῦ κακοῦ, μᾶς βοηθοῦν στὸν πνευματικὸ ἀγώνα.

Ὁ θυμὸς λ.χ. δείχνει ὅτι ἡ ψυχὴ ἔχει ἀνδρισμό, ὁ ὁποῖος βοηθάει στὴν πνευματικὴ ζωή. Κάποιος, ποὺ δὲν εἶναι θυμώδης καὶ δὲν ἔχει ἀνδρισμὸ δὲν μπορεῖ νὰ βάλη εὔκολα τὸν ἑαυτό του στὴν θέση του. Ὁ θυμώδης ἄνθρωπος, ἂν ἀξιοποιήση στὴν πνευματικὴ ζωὴ τὴ δύναμη ποὺ ἔχει, εἶναι σὰν ἕνα γερὸ αὐτοκίνητο ποὺ πιάνει τὴν εὐθεία καὶ κανεὶς δὲν τὸ φθάνει. Ἂν ὅμως δὲν τὴν ἀξιοποιήση καὶ ἀφήνη ἀνεξέλεγκτο τὸν ἑαυτό του, μοιάζει μὲ αὐτοκίνητο ποὺ τρέχει μὲ ὑπερβολικὴ ταχύτητα σὲ ἀνώμαλο δρόμο καὶ κάθε τόσο ἐκτροχιάζεται. 

Ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ γνωρίση τὶς δυνάμεις, ποὺ ἔχει καὶ νὰ τὶς στρέψη στὸ καλό. Ἔτσι θὰ φθάση , μὲ τὴ βοήθεια τοῦ Θεοῦ, σὲ καλὴ πνευματικὴ κατάσταση.

Τὸν ἐγωισμὸ λ.χ. νὰ τὸν στρέψη ἐναντίον τοῦ διαβόλου καὶ νὰ μὴν τὸ βάζη κάτω, ὅταν πάη καὶ τὸν πειράζη. Τὴν τάση γιὰ φλυαρία νὰ τὴν ἁγιάση καλλιεργώντας τὴν εὐχή. Δὲν εἶναι καλύτερα νὰ μιλάη μὲ τὸν Χριστὸ καὶ νὰ ἁγιάζεται παρὰ νὰ φλυαρῆ καὶ νὰ ἁμαρτάνη; Ἀνάλογα δηλαδὴ μὲ τὸ πῶς θὰ χρησιμοποιήση ὁ ἄνθρωπος τὶς δυνάμεις τῆς ψυχῆς, μπορεῖ νὰ γίνη καλὸς ἡ κακὸς»[1]. 
Ἀπό τά ἀνωτέρω καταλαβαίνουμε ὅτι τά πάθη εἶναι δυνάμεις τῆς ψυχῆς, πού δέν χρησιμοποιοῦνται γιά τό καλό. Ἀντί νά μᾶς βοηθοῦν νά πλησιάσουμε καί νά ἑνωθοῦμε μέ τόν Θεό, μᾶς ἀπομακρύνουν ἀπό Αὐτόν. Θά πρέπει νά γνωρίσουμε αὐτές τίς ψυχικές μας δυνάμεις, οἱ ὁποῖες εἶναι Θεῖο δῶρο καί νά τίς ἀξιοποιήσουμε ὥστε νά δοξάσουμε τόν Θεό καί νά εὐεργετήσουμε τούς συνανθρώπους μας.

Τόν θυμό (θυμικό τῆς ψυχῆς), γιά παράδειγμα, μᾶς  τόν δώρησε ὁ Θεός, γιά νά συγκρατοῦμε τόν ἑαυτό μας ἀπό τό κακό· γιά νά καταστρέφουμε τούς κακούς λογισμούς, πού σπέρνει ὁ πονηρός καί τίς κακές ἐπιθυμίες, πού ἐκεῖνος ἐμβάλλει στήν ψυχή μας. Χρησιμοποιώντας  σωστά τόν θυμό μποροῦμε νά κινηθοῦμε πρός τόν Θεό μέ ὁρμή, μέ προθυμία καί ἀποφασιστικότητα. Ἐμεῖς ἀντίθετα χρησιμοποιοῦμε τόν θυμό γιά νά ὑπερασπιστοῦμε τόν ἑαυτό μας, γιά νά ἐκδικηθοῦμε, γιά νά ἐπιτεθοῦμε ἐναντίον τῶν συνανθρώπων μας. Ἡ διόρθωση αὐτῆς τῆς κακῆς κατεύθυνσης τοῦ θυμικοῦ ἐπιτυγχάνεται μέ τήν καθολική ἀγάπη, τήν σιωπή καί τήν προσευχή.

Τήν ἐπιθυμία (ἐπιθυμητικό τῆς ψυχῆς), μᾶς τήν δώρησε, γιά νά ἐπιθυμοῦμε,  γιά νά ἀγαποῦμε τόν Θεό. Ἐμεῖς ἀντίθετα τήν χρησιμοποιήσουμε γιά νά ἐπιθυμήσουμε τά πράγματα τοῦ κόσμου, τίς σαρκικές ἡδονές, τά χρήματα καί τήν μάταιη κοσμική δόξα. Θεραπεία αὐτῆς τῆς κακῆς κατεὐθυνσης τοῦ ἐπιθυμητικοῦ ἐπιτυγχάνεται μέ τήν περιεκτική ἐγκράτεια (ἐγκράτεια στήν τροφή, στόν ὕπνο, στήν σωματική ἀνάπαυση, στήν γλῶσσα, στίς μετακινήσεις).

Τόν ἐγωισμό γιά νά μήν τό «βάζουμε κάτω» καί καταθέτουμε τά ὅπλα στόν ἀγῶνα μέ τόν ἀντίδικο.  Ἐμεῖς τόν χρησιμοποιοῦμε γιά νά πολεμήσουμε τούς ἀδελφούς μας ἤ ἀκόμη καί αὐτόν τόν Θεό.

Τήν σκέψη-νοῦ-λογική, (τό λογιστικό τῆς ψυχῆς) γιά νά προσευχόμαστε ἀδιάλειπτα καί ὄχι γιά νά μετεωριζόμαστε καλλιεργώντας ποικίλους λογισμούς. Ἡ θεραπεία τοῦ μετεωρισμοῦ ἐπιτυγχάνεται μέ τήν ἀδιάλειπτη προσευχή.

Ὅταν λειτουργοῦμε ἔτσι τά Θεῖα δῶρα,τότε πραγματώνουμε τό σκοπό τῆς ὕπαρξής μας καί ὁμοιάζουμε στόν Θεό, πού δέν ἔχει πάθη, ἀλλά Θεῖες Δυνάμεις καί Ἐνέργειες εὐεργετικές γιά ὅλην τήν κτίση.

Ἱερομόναχος Σάββας Ἁγιορείτης

http://HristosPanagia3.blogspot.com

---

[1]Γέροντος Παϊσίου Ἁγιορείτου, «Πάθη καί ἀρετές», Λόγοι Ε΄, Ἱερόν Ἡσυχαστήριον «Εὐαγγελιστής Ἰωάννης ὁ Θεολόγος», Σουρωτή Θεσσαλονίκης, 2007.                                                                                                                                                                                                                                         

Ζαχαρίας Ζαχάρου - Αρχιμανδρίτης Ιεράς Σταυροπηγιακής Μονής Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ Αγγλίας

Η καλλιέργεια της καρδιάς με τη νήψη και την προσευχή

25 Ιανουαρίου 2013

Βασικός παράγοντας για την καλλιέργεια της καρδιάς και την άσκηση της προσευχής είναι η προσοχή. Για να στρέψει ο άνθρωπος τον νου στην καρδιά του και ακολούθως στον Θεό, χρειάζεται να ενεργοποιήσει ιδιαίτερα την προσοχή του. Με την προσοχή συγκεντρώνεται ο όλος άνθρωπος στην προσπάθεια να σταθεί στην παρουσία του Θεού και να εκπληρώσει τις εντολές Του.

Η προσπάθεια αυτή στην ασκητική παράδοση ονομάζεται νήψη ή τήρηση του νου. Η νήψη είναι απαραίτητη στην προσευχή για την εκπλήρωση της πρώτης και μεγάλης εντολής, της αγάπης προς τον Θεό. Ελέγχει κάθε κίνηση του νου και της καρδιάς, ώστε η στροφή του ανθρώπου προς τον Θεό να είναι καθολική και σύμφωνη με το Πνεύμα Του. Ο Θεός είναι ζηλωτής και επιθυμεί ολόκληρη την καρδιά του ανθρώπου. Γι’ αυτό και ο χριστιανός από την αρχή της ημέρας ρυθμίζει τη στάση του ενώπιον του Θεού. Τοποθετεί τον νου στην καρδιά του και διατηρεί τα νοήματα και τις αισθήσεις του στην παρουσία τού Κυρίου.

Οι «σκληροί λόγοι» των αγίων Γραφών προκαλούν στην καρδιά προφητικό «συσσεισμό». Όπως κατά την ήμερα της Πεντηκοστής έπνευσε πρώτα η βίαιη πνοή και ύστερα ξεχύθηκε το Άγιο Πνεύμα «επί πάσαν σάρκα», έτσι και τώρα ο πνευματικός συσσεισμός κάνει να αναφανεί η καινή καρδιά· όχι η λίθινη, αλλά η ευαίσθητη που είναι ικανή να προσλάβει το χάρισμα της Πεντηκοστής. Η καρδιά αυτή είναι τόσο πολύτιμη ενώπιον του Κυρίου, ώστε κάθε κραυγή ή επίκληση της συγκεντρώνει όλη την προσοχή Του και ελκύει τη χάρη Του.

Στην ίδια προοπτική εντάσσεται και η εκούσια άσκηση της αυτομεμψίας. Κρίνοντας αυστηρά τον εαυτό του ο άνθρωπος συντρίβεται και συνάγει όλο τον νου στην καρδιά. Τότε μπορεί να βοά «εν όλη καρδία» προς τον Θεό και να δέχεται από Αυτόν τη δικαίωση. Έτσι επιτελείται η νήψη και δυσχεραίνεται η διείσδυση του εχθρού με δόλιο τρόπο στην καρδιά του πιστού.

Η προσοχή του πιστού κατά την προσευχή, που ονομάζεται και ευκτική προσοχή, πρέπει να συνοδεύεται με αυτοπεριορισμό και υπομονή. Αυτά παρεμποδίζουν τη διάχυση του νου και τον διατηρούν απερίσπαστο στο έργο της προσευχής. Αλλά και η ίδια η προσευχή, όπως έχει διαμορφωθεί στην ορθόδοξη παράδοση ως μονολόγιστη επίκληση του Ονόματος του Κυρίου, συντελεί προς τον σκοπό αυτό: «Κύριε, Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με».

Στο πρώτο μέρος της ευχής αυτής περικλείεται ομολογία πίστεως στη θεότητα του Χριστού αλλά και σε όλη την Αγία Τριάδα. Στο δεύτερο μέρος, «ελέησόν με», γίνεται η εξομολόγηση του προσευχομένου· αναγνωρίζεται η πτώση (παγκόσμια και προσωπική), η αμαρτωλότητα και η ανάγκη για τη λύτρωση. Και τα δύο μέρη της ευχής, η ομολογία πίστεως και η μετάνοια του προσευχομένου, δίνουν πληρότητα και περιεχόμενο στην προσευχή.

Η μονολόγιστη αυτή προσευχή γίνεται κατ’ αρχάς προφορικά. Ακολούθως τελείται με τον νου και τελικά, με τη συνεργεία της χάριτος, ο νους κατεβαίνει στη βαθειά καρδιά του ανθρώπου. Για τον λόγο αυτό, η προσευχή αυτή ονομάζεται νοερά ή καρδιακή.

Με τη διαρκή επίκληση του Ονόματος του Χριστού και την προσήλωση του νου στις λέξεις της προσευχής καλλιεργείται μια μόνιμη ευχητική διάθεση. Έτσι η προσευχή γίνεται ο φυσικός τρόπος υπάρξεως του ανθρώπου, το ένδυμα της ψυχής του και η αυτενέργητη αντίδραση της καρδιάς του σε κάθε φαινόμενο του πνευματικού κόσμου. Η πνευματική αυτή κατάσταση έχει μεγάλη σπουδαιότητα κατά την ώρα του θανάτου. Η ασκητική εργασία της νοεράς προσευχής αποβαίνει εξάσκηση και προετοιμασία για το τέλος της επίγειας ζωής, ώστε η γέννηση του πιστού στην ουράνια ζωή να συντελεσθεί όσο το δυνατόν πιο ανώδυνα και ακίνδυνα.

Η κάθοδος του νου στην καρδιά του ανθρώπου δεν πραγματοποιείται με τεχνητά μέσα, Όπως είναι η στάση του σώματος ή η ελεγχόμενη αναπνοή. Βέβαια και τα μέσα αυτά δεν είναι τελείως άχρηστα, αλλά μπορούν να χρησιμοποιούνται βοηθητικά κατά τα πρώτα στάδια της πνευματικής ζωής, πάντοτε με την επίβλεψη του πνευματικού οδηγού και την ταπεινή στάση του αρχάριου μαθητή. Ο κυριότερος παράγοντας για την κατάβαση τού νου και την ένωσή του με την καρδιά είναι η χάρη του Θεού.

Πολλές φορές επικρατεί σύγχυση και πλάνη μεταξύ των αμαθών ανθρώπων των ήμερων μας, που έχει ως αποτέλεσμα την ανάμειξη της ευχής του Ιησού με τη γιόγκα του Βουδισμού, τον «υπερβατικό διαλογισμό» και τα όμοια απότοκα της Ανατολής. Η ομοιότητα όμως που υπάρχει ανάμεσά τους είναι εξωτερική και σε πολύ κατώτερο επίπεδο. Η ριζική διαφορά του Χριστιανισμού από τις άλλες δοξασίες έγκειται στο ότι η προσευχή του Ιησού είναι θεμελιωμένη στην Αποκάλυψη του Ζώντος και Προσωπικού Θεού της Αγίας Τριάδος. Στους άλλους δρόμους δεν είναι δυνατή η καλλιέργεια προσωπικής σχέσεως μεταξύ του Θεού και του προσευχομένου.

Στον ασκητισμό της μη χριστιανικής ανατολής προβάλλεται η άσκηση της νοεράς απεκδύσεως από κάθε σχετικό και παρερχόμενο, για να ταυτισθεί ο άνθρωπος με κάποιο απρόσωπο Απόλυτο, με το οποίο πιστεύεται ότι είναι του ιδίου γένους, αλλά υπέστη υποβάθμιση και φθορά με τον ερχομό του στην πολύμορφη και μεταβαλλόμενη ζωή του παρόντος αιώνος. Η άσκηση αυτή είναι εγωκεντρική και βασίζεται στη θέληση του ανθρώπου. Έχει χαρακτήρα περισσότερο διανοητικό και δεν συνδέεται καθόλου με την καρδιά. Στην ασκητική αυτή παράδοση ο άνθρωπος αγωνίζεται να επιστρέψει στο ανώνυμο υπερπροσωπικό Απόλυτο και να ανακραθεί με αυτό. Επιθυμεί να σβήσει την ψυχή (atman) στον ανώνυμο ωκεανό του Υπερπροσωπικού Απολύτου.

Για να φθάσει στο τέλος αυτό, ο ασκητής των ανατολικών θρησκειών αγωνίζεται να απεκδυθεί κάθε πάθος και μορφή αστάθειας της παροδικής υπάρξεως και να βυ¬θισθεί σε κάποια αφηρημένη νοητή σφαίρα της καθαράς Υπάρξεως. Η άσκηση αυτή είναι αρνητική και απρόσωπη. Δεν έχει θεωρία Θεού αλλά αυτοθεωρία ανθρώπου. Η καρδιά δεν μετέχει. Πουθενά στις Ουπανισάδες δεν αναφέρεται η υπερηφάνεια ως εμπόδιο για την άσκηση ή η ταπείνωση ως αρετή. Η πρόοδος στη μορφή αυτή του ασκητισμού εξαρτάται από τη θέληση του ιδίου του ανθρώπου που την προκαθορίζει. Απουσιάζει επίσης η θετική διάσταση της ασκήσεως ως πρόσληψη υπερφυσικής ζωής, που έχει πηγή μόνο τον Θεό της αποκαλύψεως. Η τεχνική απέκδυση που εφαρμόζεται στον Βουδισμό, και στην πιο εξευγενισμένη εκδήλωσή του, δεν αποτελεί παρά μόνο το ασήμαντο ήμισυ της υποθέσεως. Υπάρχει ο κίνδυνος, όταν ο νους βρίσκεται γυμνός στον «γνόφο της απεκδύσεως», να στραφεί προς τον εαυτό του, να θαυμάσει το φωτεινό αλλά κτιστό του κάλλος και να «λατρεύσει τη κτίσει παρά τον κτίσαντα». Και τότε, κατά τον λύγο του Κυρίου, «γίνεται τα έσχατα του ανθρώπου… χείρονα των πρώτων».

Η θεωρία λοιπόν αυτή της Ανατολής δεν είναι θεωρία Θεού αλλά αυτοθεωρία ανθρώπου. Δεν ξεπερνά τα όρια του κτιστού ούτε εγγίζει το πρωταρχικό Είναι του Ζώντος Θεού της αποκαλύψεως. Μπορεί ενδεχομένως η άσκηση αυτή να επιφέρει κάποια ανάπαυση και να οξύνει τις ψυχικές και διανοητικές λειτουργίες του ανθρώπου, αλλά «το γεγεννημένον εκ της σαρκός σαρξ έστι» και «Θεώ αρέσαι ου δύναται».

Η πλέον αυθεντική απέκδυση του νου από κάθε εμπαθή προσκόλληση στα ορατά και παρερχόμενα στοιχεία αυτού του κόσμου κατορθώνεται με φυσιολογικό τρόπο στη ζέση της μετανοίας. Ο καρδιακός πόνος που γεννάται από τη χάρη της μετανοίας, όχι μόνο αποδε¬σμεύει τον νου από τα φθαρτά, αλλά και τον συνάπτει στα αόρατα και αιώνια. Δηλαδή, η απέκδυση είναι, όπως μόλις είπαμε, μόνο το ήμισυ της υποθέσεως και αφορά τον ανθρώπινο παράγοντα στο κτιστό επίπεδο της υπάρξεως. Στον Χριστιανισμό, όμως, υπάρχει και η επένδυση της ψυχής με τη συνακόλουθη χάρη του Θεού και είναι πλήρωμα ζωής αθανάτου.

Πολλοί θαυμάζουν τον Βούδα και τον παραβάλλουν με τον Χριστό. Λέγεται ότι ό Βούδας σπλαχνίσθηκε τήν ανθρώπινη δυστυχία και με ωραία λόγια δίδαξε τη δυνατότητα και τον τρόπο να αποσπάται ο άνθρωπος από τα παθήματα και να μην τα αισθάνεται. Ωστόσο, ο Μονογενής Υιός του Θεού, ο Χριστός, με τα Πάθη, τον Σταυρό, τον θάνατο και την Ανάστασή Του προσέλαβε τον πόνο εκούσια και αναμάρτητα και τον μετέβαλε σε μέσο εκφράσεως της τέλειας αγάπης Του. Με αυτήν θεράπευσε το πλάσμα Του από το μέγα τραύμα της προπατορικής αμαρτίας και το απεργάσθηκε «καινήν κτίσιν». Γι’ αυτό ο πόνος είναι τόσο πολύτιμος στην άσκηση της ευχής, και η παρουσία του είναι ένδειξη ότι ο ασκητής δεν είναι μακριά από την αληθινή και άγια οδό της αγάπης προς τον Θεό. Την αγάπη αυτή εκφράζει ο άνθρωπος με την προσευχή του.

Κατά συνέπεια, η προσευχή είναι θέμα αγάπης. Αν προσευχόμαστε, σημαίνει ότι αγαπάμε τον Θεό. Αν αγαπάμε τον Θεό, προσευχόμαστε. Το μέτρο της προσευχής φανερώνει το μέτρο της αγάπης που έχουμε για τον Θεό. Έτσι, ο άγιος Σιλουανός ταυτίζει τη μνήμη του Θεού με την προσευχή, ενώ οι άγιοι Πατέρες λένε ότι η λήθη του Θεού συνιστά το μεγαλύτερο πάθος. Όταν μας πολεμεί ένα πάθος, μπορούμε και εμείς να του αντιταχθούμε με το Όνομα του Θεού. Όσο πιο πολύ ταπεινώνουμε τον εαυτό μας και καλούμε τον Θεό σε βοήθεια μας, τόσο πιο δυνατοί γινόμαστε και νικούμε το πάθος. Όταν όμως λησμονούμε τον Θεό, ο εχθρός μας φονεύει ολοσχερώς. Γι’ αυτό και οι Πατέρες επισημαίνουν ότι η λήθη του Θεού είναι το μεγαλύτερο πάθος.

(Αρχιμ. Ζαχαρία Ζάχαρου, «Ο κρυπτός της καρδίας άνθρωπος», εκδ. Ι. Σταυροπηγιακή Μονή Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ, Αγγλίας. 2012, σ. 110-116)

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ - ΣΩΦΡΟΝΙΟΣ ΕΣΣΕΧ

Η άσκηση της προσευχής του Ιησού ως ουράνιο δώρο

5 Αυγούστου 2014

Η ευλαβική άσκηση της προσευχής αυτής οδηγεί τον άνθρωπο σε συνάντηση με πολλές αντίθετες ενέργειες κρυμμένες στην ατμόσφαιρα. Προσφερόμενη στην κατάσταση βαθειάς μετάνοιας διεισδύει στο χώρο, που βρίσκεται πέραν των ορίων «της σοφίας των σοφών και της συνέσεως των συνετών» (Α’ Κορ. 1,19). Στις πλέον εντατικές εκδηλώσεις της, χρειάζεται ή μεγάλη πείρα ή καθοδηγητής. Είναι απαραίτητη σε όλους ανεξαιρέτως που την ασκούν, η νηπτική περίσκεψη, το πνεύμα της συντριβής και του φόβου του Θεού, η υπομονή σε κάθε επερχόμενο σ’ αυτούς. Τότε αυτή γίνεται δύναμη, η οποία ενώνει το πνεύμα μας με το Πνεύμα του Θεού, παρέχουσα την αίσθηση της ζώσας παρουσίας της αιωνιότητας μέσα μας, έχοντάς μας ήδη οδηγήσει δια μέσου αβύσσων σκότους κρυμμένων μέσα μας.

Η προσευχή αυτή είναι μεγάλο δώρο του ουρανού προς τον άνθρωπο και την ανθρωπότητα.

Πόσο σημαντική είναι η διαμονή (για να μην πω η άσκηση) στη προσευχή, μαρτυρεί και αυτή η πείρα. Θεωρώ επιτρεπτό να παραβάλω αυτήν προς την φυσική ζωή του κόσμου μας και να φέρω παραδείγματα από γνωστών σε μας γεγονότων της σύγχρονης επικαιρότητας. Οι αθλητές, προετοιμαζόμενοι για τους αγώνες, επαναλαμβάνουν για πολύ καιρό τις ίδιες ασκήσεις, ώστε να εκτελέσουν κατά τη στιγμή της διεξαγωγής τους, με ταχύτητα και με βεβαιότητα, και τρόπον τινά μηχανικά, όλες τις κινήσεις, τις οποίες ήδη αφομοίωσαν. Από τον αριθμό των ασκήσεων εξαρτάται και η ποιότητα της αποδόσεως. Θα διηγηθώ ακόμα ένα γεγονός, που συνέβη σε κύκλο, γνωστών σε μένα προσώπων. Βεβαίως επαναλαμβάνω εκείνα, που άκουσα από ένα πλησιέστερο άνθρωπο προς τα πρόσωπα στα οποία αναφέρονται.

Σε κάποια ευρωπαϊκή πόλη δύο αδελφοί νυμφεύθηκαν σχεδόν συγχρόνως δύο νέες. Η μία ήταν γιατρός, άνθρωπος οξείας αντιλήψεως και ισχυρού χαρακτήρα. Η άλλη ήταν ωραιότερη, δραστήρια, ευγενής αλλ’ όχι ιδιαίτερα ευφυής. Όταν πλησίαζε ο καιρός του τοκετού και για τις δύο, απεφάσισαν να αποκτήσουν την πρώτην εμπειρία ακολουθώντας την νεοεμφανισθείσα μέθοδο του «ανώδυνου τοκετού». Η πρώτη, η γιατρός, αμέσως κατανόησε όλο τον μηχανισμό της μεθόδου αυτής και μετά δύο ή τρία μαθήματα της καθορισμένης γυμναστικής εγκατέλειψε τις ασκήσεις, πεπεισμένη ότι κατανόησε τα πάντα και ότι κατά την στιγμήν της ανάγκης θα εφάρμοζε τις γνώσεις της.

Η άλλη δεν γνώριζε πολλά περί της ανατομίας του σώματος ούτε ήθελε να ασχοληθεί με τη θεωρητική πλευρά της μεθόδου αυτής, αλλά παραδόθηκε απλά με ζήλο στην επανάληψη των καθορισμένων κινήσεων του σώματος. Αφού δε τις αφομοίωσε, όταν έφθασε η στιγμή, πήγε για τον τοκετό. Και τί νομίζετε ότι συνέβη; Η μεν πρώτη κατά την στιγμή του τοκετού από τις πρώτες ήδη ώδινες δεν θυμήθηκε τη θεωρία και γέννησε με μεγάλη δυσκολία, «εν λύπαις» (Γεν. 3,16)· η δε άλλη γέννησε χωρίς πόνους και σχεδόν χωρίς δυσκολία.

Έτσι θα συμβεί και σε μας. Ο σύγχρονος και μορφωμένος άνθρωπος είναι σε θέση να κατανοήσει το «μηχανισμό» της νοεράς προσευχής. Αρκεί να προσευχηθεί δύο ή τρεις εβδομάδες με κάποιο ζήλο, να διαβάσει λίγα βιβλία, και να, ο ίδιος μπορεί στα ήδη γραμμένα βιβλία να προσθέσει και το δικό του. Κατά την ώρα όμως του θανάτου, όταν η όλη σύστασή μας υποβάλλεται σε βιαία διάσπαση, όταν ο νους θολώνεται και η καρδία αισθάνεται ισχυρούς πόνους ή εξασθένηση, τότε όλες οι θεωρητικές μας γνώσεις εξαφανίζονται και η προσευχή μπορεί να χαθεί.

Είναι αναγκαίο να προσευχόμαστε για χρόνια. Να διαβάζουμε λίγο, και μόνον ό,τι κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο αφορά στη προσευχή και συνεργεί, κατά το περιεχόμενό του, στην ενίσχυση της έλξεως προς προσευχή μετανοίας με την εσωτερική διαφύλαξη του νου. Από τη μακροχρόνια επανάληψη η προσευχή γίνεται φύση της υπάρξεώς μας, φυσική αντίδραση σε κάθε φαινόμενο στην πνευματική σφαίρα, είτε αυτό είναι φως, είτε σκοτάδι, είτε εμφάνιση αγίων αγγέλων ή δαιμονικών δυνάμεων, χαρά ή λύπη – με ένα λόγο, σε κάθε καιρό και περίσταση.

Με τέτοιο είδος προσευχής η γέννησή μας για την ουράνια ζωή μπορεί πραγματικά να γίνει ανώδυνη.

Η βίβλος της Καινής Διαθήκης, που αποκαλύπτει σε μας τα έσχατα βάθη του άναρχου Όντος, είναι σύντομη, αλλά και η θεωρία της προσευχής του Ιησού δεν απαιτεί ανάπτυξη σε πλάτος. Η τελειότητα που φανερώθηκε δια του Χριστού είναι ανέφικτη στα όρια της γης· το πλήθος των πειρασμών, τους οποίους περνά αυτός που ασκεί την προσευχή αυτή, είναι απερίγραπτη. Η άσκηση της προσευχής αυτής οδηγεί κατά παράδοξο τρόπο το πνεύμα του ανθρώπου σε συνάντηση με δυνάμεις κρυμμένες εν τω «Κόσμω». Η προσευχή με το όνομα του Ιησού προκαλεί εναντίον της επίθεση από τις κοσμικές δυνάμεις, ή καλλίτερα, την πάλη με τους κοσμοκράτορες «του σκότους του αιώνος τούτου, των πνευματικών της πονηρίας εν τοις επουρανίοις» (πρβλ. Εφεσ. 6,12). Αυτή, ανυψώνοντας τον άνθρωπο σε σφαίρες πέραν των ορίων της γήινης σοφίας, στις ύψιστες μορφές αυτής, απαιτεί «άγγελον πιστόν οδηγόν».

Η προσευχή του Ιησού κατά την ουσία της είναι πάνω από κάθε εξωτερικό σχήμα, στη πράξη όμως οι πιστοί λόγω της ανικανότητας τους να σταθούν σε αυτή με καθαρό νου για πολύ καιρό, χρησιμοποιούν το κομβοσχοίνι για λόγους πειθαρχίας. Στο Άγιο Όρος του Άθω το πλέον διαδεδομένο κομβοσχοίνι έχει εκατό κόμβους διαιρεμένους σε τέσσερα μέρη των είκοσι πέντε κόμβων. Ο αριθμός των προσευχών και των μετανοιών την ημέρα και τη νύκτα, ορίζεται ανάλογα με τη δύναμη του καθενός και των πραγματικών συνθηκών της ζωής του.

(Αρχιμ. Σωφρονίου, «Περί προσευχής»)